Ipak, umjesto očekivanog naleta energije, mnogi ljudi tada osjećaju suprotno – umor, razdražljivost, pad koncentracije i neobjašnjiv osjećaj iscrpljenosti.
Ovaj fenomen nije samo subjektivni utisak. Ljekari ga već decenijama povezuju s kombinacijom bioloških i psiholoških faktora koji se javljaju upravo na kraju zime. U medicinskoj literaturi najčešće se opisuje kao produženi efekat sezonske depresije ili takozvani „proljetni umor“, prenosi nova.rs.
Zima mijenja hemiju mozga
Najvažniji razlog leži u svjetlosti. Tokom zimskih mjeseci dani su kraći, a nedostatak prirodne svjetlosti direktno utiče na hemijske procese u mozgu.
Kada je izloženost sunčevoj svjetlosti mala, dolazi do pada serotonina – neurotransmitera koji reguliše raspoloženje, motivaciju i osjećaj zadovoljstva. Istovremeno raste nivo melatonina, hormona koji kontroliše san i čini nas pospanijima, navode naučnici u istraživanju za Neuroscience.
Ova promjena utiče na unutrašnji biološki sat, odnosno cirkadijalni ritam. Rezultat je osjećaj tromosti, manjak energije i potreba za dužim snom.
Zbog toga se kod mnogih ljudi tokom zime javlja stanje poznato kao sezonski afektivni poremećaj – oblik depresije koji je direktno povezan s promjenom godišnjih doba.
Zašto je kraj zime posebno težak
Iako se simptomi često javljaju već na jesen, stručnjaci primjećuju da kod velikog broja ljudi vrhunac dolazi upravo u februaru i martu.
Razlog je jednostavan. Organizam je mjesecima bio izložen manjku svjetlosti, fizičke aktivnosti i vitamina D, pa se stvara svojevrsni „biološki dug“. Kada vrijeme počne da se popravlja, tijelo još nije stiglo da se prilagodi promjenama.
Drugim riječima, priroda ulazi u novu fazu, ali naš organizam i dalje funkcioniše po zimskom režimu.
U tom periodu česti su simptomi kao što su:
izražen umor i nedostatak energije
povećana potreba za snom
slabija koncentracija
razdražljivost i promjenljivo raspoloženje
želja za hranom bogatom ugljenim hidratima
Sve su to klasični znaci sezonske depresije ili blažeg oblika takozvanog „zimskog bluza“.
Postoji i fenomen „proljetnog umora“
U evropskoj medicini ovaj osjećaj ima čak i poseban naziv – proljetna letargija. To je stanje privremenog umora i psihičke iscrpljenosti koje se javlja upravo na prelazu iz zime u proljeće.
Tijelo tada prolazi kroz niz adaptacija. Hormoni, krvni pritisak i metabolizam počinju da se prilagođavaju dužim danima i višim temperaturama. Taj proces može izazvati osjećaj iscrpljenosti dok se organizam ne stabilizuje.
Sunce ne popravlja raspoloženje odmah
Još jedan razlog zbog kog se ljudi zbune jeste činjenica da lijepo vrijeme ne donosi momentalno poboljšanje raspoloženja.
Mozgu je potrebno vrijeme da ponovo uspostavi ravnotežu između serotonina i melatonina. Tek nakon nekoliko sedmica dužih i svjetlijih dana nivo serotonina počinje da raste, što mnogi ljudi primijete kao nagli povratak energije i dobrog raspoloženja.
Zbog toga prvi pravi topli dan u proljeće često djeluje gotovo euforično – jer se tada hemija mozga konačno vraća u ravnotežu.
