Evropska unija suočava se sa ozbiljnom gorivnom krizom izazvanom poremećajima u globalnom snabdijevanju nakon sukoba na Bliskom istoku. Rast cijena dizela već je izazvao proteste, prve nestašice i upozorenja na šire ekonomske posljedice.
Hormuški moreuz uzrok globalnog šoka
Kriza je pokrenuta poremećajem u Hormuškom moreuzu, jednoj od najvažnijih ruta za transport energenata u svijetu.
Cijena nafte je tokom eskalacije premašila 120 dolara po barelu, a iako je nakon primirja između SAD i Irana početkom aprila pala ispod 100 dolara, i dalje je znatno viša nego prije sukoba kada je iznosila oko 70 dolara.
Nestabilnost tržišta dodatno pogoršava neizvesnost oko trajanja primirja i problema u transportu.
Dizel postao najveći problem
Najveći pritisak u Evropi trenutno dolazi od rasta cijena dizela i kerozina.
Cijene dizela i avionskog goriva porasle su sa manje od 100 dolara na više od 200 dolara po barelu ekvivalenta, pokazuju podaci sa tržišta.
U više zemalja EU dizel je već skuplji od benzina, što dodatno opterećuje privredu i građane.
Strukturni problem evropskog tržišta
Evropa se suočava sa dugoročnim disbalansom između proizvodnje i potrošnje goriva.
Rafinerije proizvode više benzina nego što tržište traži, dok je dizel u deficitu.
Zbog toga EU mora da uvozi značajne količine dizela i avionskog goriva, što je čini posebno ranjivom u kriznim situacijama.
Cijene na pumpama probile psihološku granicu
Cijene dizela na pumpama u više zemalja premašile su dva evra po litru, što predstavlja snažan udar na potrošače i privredu, piše RT.
Vlade Italije, Portugala, Španije, Poljske i drugih država već su uvele poreske olakšice i mjere kako bi ublažile rast cijena.
Protesti farmera i transporta
Najviše su pogođeni sektori koji zavise od dizela, prije svega poljoprivreda i transport.
U Irskoj su izbili masovni protesti farmera i vozača kamiona, koji su blokirali puteve i poremetili lance snabdijevanja.
Na pojedinim benzinskim pumpama formirani su redovi, a zabilježeni su i slučajevi nestašica zbog panične kupovine.
Vlada je bila primorana da angažuje vojsku kako bi uklonila blokade.
Prijetnja za ljetnju turističku sezonu
Kriza bi mogla ozbiljno da pogodi i avio saobraćaj.
Prema upozorenjima industrije, evropski aerodromi mogli bi se suočiti sa nestašicom avionskog goriva u roku od tri nedjelje ako se problemi u transportu nastave.
Najveća evropska avio-kompanija Ryanair već smanjuje broj letova ka popularnim destinacijama, a njen direktor Michael O’Leary upozorava da ljetnji red letenja možda neće moći da se realizuje u punom kapacitetu.
Kriza sa mogućim dugoročnim posljedicama
Stručnjaci upozoravaju da bi ova kriza mogla imati dalekosežne posljedice po ekonomiju, transport i svakodnevni život građana u Evropi.
Ako se poremećaji u snabdijevanju nastave, Evropa bi mogla da se suoči sa još većim rastom cijena i dubljim energetskim problemima.
