U vremenu kada cijne hrane, režija i goriva neprestano rastu, sve više ljudi odlučuje se na novu vrstu pobune, odnosno “osvetničku štednju”. Umjesto bojkota prodavnica ili protesta, potrošači jednostavno mijenjaju navike: troše manje, štede više i tako direktno šalju poruku da im je dosta beskonačnog poskupljenja, piše espreso.
Nakon pandemije pojavio se fenomen “revenge spending”, kada su ljudi masovno trošili na putovanja, restorane i kupovinu da nadoknade izgubljene mjesece lockdown-a. Danas je situacija potpuno drugačija: zbog inflacije, visokih kamata i nesigurne ekonomske klime sve je popularnije suprotno ponašanje – rezanje troškova iz inata. Stručnjaci kažu da je to oblik samoodbrane: građani žele povratiti kontrolu nad sopstvenim novcem i pokazati trgovcima da ne mogu beskonačno dizati cijene, navodi Yahoo.
Kako izgleda “revenge saving” u praksi?
Osvetnička štednja nema strogo pravilo, već se sprovodi na različite načine. Najčešće uključuje odricanje od manjih luksuza poput dodatnih pretplata, kafe za ponijeti ili naručivanja hrane. Ljudi se sve više okreću planskoj kupovini i kuhanju kod kuće, a popularni su i tzv. izazovi bez trošenja, kada se jedan dan ili cijeli sedmični period ne kupuje ništa osim osnovnih potrepština.
Neki pak, čim prime platu, najprije odvoje dio novca na štedni račun, a tek onda plaćaju režije i ostale obaveze, kako bi bili sigurni da im novac neće nestati do kraja mjeseca. Posebno zanimljiv je i “izazov jednog centa” – počinje se sa minimalnim iznosom koji se svakog dana povećava za još jedan cent, a do kraja godine može se uštedjeti iznenađujuće velika suma. Na društvenim mrežama sve je više grupa i foruma gdje ljudi dele svoja iskustva, poput Reddit-ovog foruma “No Buy”, gdje korisnici objavljuju koliko su uspjeli da uštede zahvaljujući strogoj disciplini.
Zašto se ljudi okreću štednji?
Razlozi su jasni: životni troškovi nikada nisu bili viši. Inflacija u evrozoni i dalje se kreće iznad ciljane stope od 2%, a u nekim segmentima, poput hrane, cijene rastu i dvostruko brže. Građani pritom osjećaju i pritisak zbog visokih kamata na kredite i nesigurnosti oko novih poreza.
U takvoj atmosferi mnogi smatraju da je štednja najbolji oblik zaštite. Trend je najpre zaživeo u Kini, zatim se brzo proširio na SAD i Veliku Britaniju, a sada sve više ulazi i u srpske i hrvatske domove.
Stručnjaci savjetuju da se novac koji se uštedi “osvetničkim metodama” ne ostavlja na tekućem računu gdje nema prinosa, već da se prebaci u štednju s kamatom ili fondove koji prate inflaciju. Trenutno najbolji štedni računi u EU nude kamate oko 4%, a preporuka je da se ciljano traži prinos barem iznad stope inflacije – u suprotnom, realna vrijednost novca i dalje pada.
