Svaštara

NESTVARNA PRIČA: Kako je prosti sin grčkog ribara postao najmoćniji čovjek Osmanlijskog carstva?

Razvojni put Ibrahim-paše Pargalije jedan je od onih otomanskih životopisa koji ubjedljivo dočaravaju sve razloge zbog kojih je Osmanslijsko carstvo u periodu od XV do XVII vijeka bilo možda i najmoćnija zemlja na svijetu.

Ibrahim-paša - Pinterest

Advertisements

Naime, njima u tom dobu glavno pitanje nije bilo ko su ti otac i deda, već koliko znaš i da li znaš da radiš svoj posao.

Ibrahim-paša Pargalija svijet je ugledao oko 1495. godine, ali tačan datum njegovog rođenja historiji nije poznat. I to ne slučajno: rodio se on, naime, u prostoj porodici, u epirskom gradu Pargi, tada dijelu Mletačke republike. Nije tačno poznato šta je bio po narodnosti (pretpostavlja se da je bio Grk), ali se zna da mu je otac bio ribar, ili eventualno mornar, i da je vjerovatno od malih nogu bio u dodiru sa grčkim, albanskim i srpskim jezikom, piše “Telegraf“…

Kada je imao između četiri i sedam godina, dakle, u vrlo ranoj mladosti, otet je prilikom jedne osmanlijske pohare, vjerovatno od strane bosanskog Iskender-paše, i prodat u roblje. U Manisi, gradu na istočnoj obali Egejskog mora, na pijaci ga je kupila nekakva bogata udovica. To je po jednoj verziji događaja.

Po drugoj, verovatnijoj, Iskender-paša ga nije prodao već ga je uzeo za sebe i poslao na vlastito imanje kod Jedrena.

U svakom slučaju je Ibrahim (koji je u međuvremenu postao musliman) stekao široko obrazovanje, upoznao se sa Kur'anom, islamskom misli, starogrčkom filozofijom, djelima arapskih matematičara i astronoma, a na sve to je još i naučio turski, grčki (ako ga već nije znao tečno, a vjerovatno jeste), perzijski, italijanski, i srpski (opet, ako ga već nije znao) koji je u to vrijeme bio jezik otomanske administracije na evropskom tlu. Navodno je znao da svira i violinu, koja se upravo u to doba pomaljala u svojoj savremenoj formi u sjevernoj Italiji.

Budućeg sultana Sulejmana Veličanstvenog upoznao je Ibrahim vjerovatno tokom prinčevog boravka kod Iskender-paše u Jedrenu, najvjerovatnije 1514. godine. Ovome se toliko dopao taj nadareni mladić da ga je uzeo u svoju službu i poveo sa sobom.

Desetak godina kasnije počinje Ibrahimov meteorski uspon. Prvo 1523. godine stupa u brak sa Muhsine Hatun, unukom svog porobljivača Iskender-paše, čime biva integrisan u osmanlijsku elitu; sve do skoro se vjerovalo da je oženio sestru Sulejmanovu, Hatidže, ali je danas opšti konsenzus da je u pitanju bila zabuna, da za takvu tvrdnju dokaza nema, i da to nije tačno (dok su za ovu novu teoriju pronađeni brojni dokazi).

Iste godine Ibrahim-paša, taj sin prostog ribara i bivši rob, postaje veliki vezir i beglerbeg Rumelije, a nakon što je egipatski upravnik Ahmed-paša Hain digao bunu i proglasio nezavisnost od Otomanske imperije, pa bio poražen i pogubljen, 1525. godine sultan Sulejman šalje Ibrahima u Egipat da reformiše tamošnju provincijsku vojnu i civilnu upravu, što ovaj i čini.

Interesantan je način na koji je on upravljao golemom imperijom. Naime, pokazao je neverovatnu umješnost u svojim diplomatskim kontaktima sa zapadnim kršćanima kojima se predstavljao kao “stvarna vlast iza Osmanlijskog carstva”, čime je uspijevao da postigne najpovoljnije dogovore. Mlečani su ga čak nazivali “Ibrahim Veličanstveni”, praveći tako aluziju na i tada uobičajeni nadimak samog sultana Sulejmana.

Najdalekosežnije njegovo dostignuće svakako je dogovor koji je 1536. postigao sa francuskim kraljem Fransoom I kojim su dvije države stupile u, za ono vrijeme skandalozno, antihabzburško savezništvo. Bilo je to nečuveno, da jedna kršćanska zemlja uđe u koaliciju sa muslimanskom, a protiv druge kršćanske. Francuska je dobila privilegiju trgovine sa Turskom, a turska flota je 1543-1544. godine prezimila u Tulonu, upravo na bazi ovog sporazuma. Ova alijansa, “svetogrdna unija ljiljana i polumjeseca”, potrajat će dva i po vijeka.

Uzroci Ibrahim-pašinog pada 1536, nakon trinaest godina vlasti, složeni su. Jednim dijelom, posljedica su dugogodišnjeg sukoba sa sultanijom Hurem koja je nekog od svojih sinova željela na prestolu, dok je Ibrahim-paša smatrao da nasljednik treba biti Sulejmanov najstariji sin Mustafa (Hurem je pobijedila, pošto je sultan postao Selim II).

Drugi problem je bila njegova velika ambicija. Naime, Sulejman je svog vjernog prijatelja imenovao za seraskera (vrhovnog zapovednika vojske) prilikom velikog pohoda na Zapadnu Evropu koji se okončao neuspješnom Opsadom Beča 1529. godine, a čiji je vrhunac svakako bila velika turska pobjeda u Mohačkoj bici 1526. (pobjeda čiji je glavni arhitekta bio upravo Ibrahim-paša).

Zatim je 1533. ponovo imenovan za seraskera prilikom najezde na Safavidsku Persiju, kada su se pojavile glasine da veliki vezir kuje zavjeru protiv svog suverena. Sulejman je došao i prisustvovao osvajanju Bagdada 1535. godine, ali mu je tom prlikom u šake dopalo pismo pisano Ibrahim-pašinom rukom u kojem se ovaj potpisao kao “serasker-sultan”.

Čini se da tada Sulejman donosi odluku da pogubi svog slugu. Međutim, pošto se prethodno zakleo da Ibrahim neće nikada stradati od njegove ruke, morao da je obezbijedi fetvu kojom bi se iskupio zbog prekršene zakletve. To se sastojalo u gradnji džamije.

Sedam dana prije nego što će 14. marta 1536. godine Ibrahim-paša biti zadavljen gajtanom u Sulejmanovim odajama u palati Topkapi, sultan je najavio fetvu i sedam dana zaredom večerao nasamo sa Ibrahim-pašom. Sulejmanovi ondašnji biografi pisali su da je ovaj tako pružio šansu svom velikom veziru, ili da pobjegne ili da čak pokuša da ubije vladara.

Iako je znao šta se sprema, Ibrahim-paša nije pokušao da se spasi. Na neki način, ostao je vjeran svom suverenu do samog kraja, i time poništio sve sumnje u svoju odanost, ali je svejedno morao da umre (jer, ko zna, možda je to bila samo igra obmane).

Prvobitno je sahranjen u dvorištu jedne tekije u Galati, u grobu bez obilježja. Njegov nadimak Makbul (“Miljenik”) Ibrahim-paša se pretvorio u Maktul (“Pogubljeni”) Ibrahim-paša. Nadimak Frenk (“Zapadnjak”) Ibrahim-paša je ostao, a dobio ga je zbog svojih zapadnjačkih manira.

Njegova palata u Istanbulu, na zapadnoj strani bivšeg romejskog hipodroma, danas je Muzej turske i islamske umjetnosti. Dvorac je to u kojem je živio sa svojom ženom i djecom, ali jedno vrijeme i sa svojim roditeljima koje je nakon uspona doveo u prijestonicu. Oboje su prešli na islam. Otac je uzeo ime Jusuf i postao upravnik Epira. Međutim, nakon pogubljenja država je zaplijenila cjelokupnu Ibrahim-pašinu imovinu.


Advertisements

loading...

Facebook komentari

Izneseni komentari su privatna mišljenja autora i ne odražavaju stavove redakcije portala Haber.ba. Molimo autore komentara da se suzdrže od vrijeđanja, psovanja i vulgarnog izražavanja. Portal Haber.ba zadržava pravo da obriše komentar bez prethodne najave i objašnjenja - Više o Uslovima korištenja...

Advertisements

loading...

Advertisements

Na vrh