Kultura

Ulica u Visokom – Nasuh Matrakči bio najslavniji Bošnjak Osmanskog carstva (FOTO)

U neposrednoj blizini Zavičajnog muzeja u Visokom postoji jedna ulica na L, što se pruža iza kina i spaja s ulicom Zečevića. Već 17 godina zove se Matrakčijina ulica. Rijetki su oni koji znaju da je taj sokak nazvan po jednom od najvećih naučnika i umjetnika s kraja 15. i početka 16. stoljeća, koji je rođen u Visokom, a živio je i stvarao u Turskoj, u doba najvećeg uspona Osmanskog carstva.

No image - Haber.ba

Matrakčijina ulica u Visokom (Foto: Avaz)

Otac Abdulah

Advertisements

Zvao se Nasuh Karađoz bin Abdulah el-Bosnavi. Bio je poznatiji pod imenom Nasuh Matrakči. Podaci do kojih smo došli, govore da je nadimak Matrakči dobio nakon što je stvorio takmičarsku igru sa palicom pod nazivom “Matrak”, što na turskom znači neprocjenjiva i nevjerovatna. Ne zna se tačna godina Matrakčijevog rođenja, ali se zna da je 1481. godine pohađao Enderun školu za genijalce, u koju je išao i sultan Sulejman Veličanstveni, poznat i kao Kanuni (Zakonodavac). U Tursku je stigao nakon što je regrutiran u osmansku vojsku.

Šira bh. javnost tek pola milenija poslije ima priliku da “upozna” Nasuha Matrakčija u megapopularnoj seriji “Sulejman Veličanstveni”. Tumači ga turski glumac Fatih Al. No, za razliku od stvarnog života, u kojem je Matrakči ostavio ogroman doprinos matematici, historiji, geografiji te umjetnosti, u ovoj seriji, barem u do sada prikazanim sezonama u Bosni i Hercegovini, on se pojavljuje kao pomalo izgubljena i zbunjena ličnost.

Na pravi trag o ovom izuzetnom čovjeku naveo nas je naš poznati književnik Zilhad Ključanin. U razgovoru za “Avaz” Ključanin kaže da još istražuje detalje o Matrakčiju, koje namjerava ovjekovječiti u svojoj budućoj knjizi.


Fatih Al glumi Matrakčija u megapopularnoj seriji

– Čuo sam za Matrakčija od Fehima Nametka u njegovoj knjizi o divanskoj poeziji, a poznato mi je da je pisao i ljetopise, slikao je, bavio se kaligrafijom, bio je istaknuti minijaturista. Ukratko, bio je svestrana ličnost, evropski homouniverzalis. Moj sljedeći roman bit će baš o Matrakčiju – najavljuje Ključanin.

U šetnju Matrakčijinom ulicom poveo nas je Senad Hodović, direktor Zavičajnog muzeja u Visokom. Nažalost, ni Muzej nema detaljnije podatke o Matrakčiju, njegovoj porodici i eventualnim potomcima. Nije poznato ni da danas neko od Karađoza živi u Visokom. Za razliku od serije koja se zdušno bavi i Matrakčijevim privatnim životom, prikazujući ga kao čovjeka zaljubljive prirode i mekog srca, historija malo poznaje njegov privatni život.

– Zna se da se Matrakčijev otac zvao Abdulah i pretpostavlja se da je imao timare (posjede, op. a.) kod Jošanice između Sarajeva i Visokog. Inače, u našoj javnosti, čak i u stručnim i naučnim krugovima, Matrakči je poznat veoma malom broju ljudi. S druge strane, njegovi lik i djelo izučavaju se u školama u Turskoj, a spominju ga i sve svjetske enciklopedije, naročito historije umjetnosti. Mislim da je Matrakčiju odavno bilo mjesto i u našim udžbenicima – govori Hodović, sa ponosom dodajući da su Visočani, ipak, prepoznali Matrakčijevu vrijednost dajući po njemu ime jednoj od ulica u centru grada.

No, Hodović ističe da tim činom ne treba završiti priču o jednoj od najutjecajnijih ličnosti Osmanskog carstva.

Umro u Istanbulu

– Sada, kada je Matrakči “ušao” među narod i kada se za njega zna, mislim da bi Općina Visoko trebala ustanoviti neku nagradu iz umjetnosti, prirodnih nauka ili poezije koja bi nosila njegovo ime – kaže Hodović te dodaje da će i Zavičajni muzej u knjizi “Stare visočke porodice”, na kojoj se već duži period radi, posvetiti posebno poglavlje Matrakčiju.

Dok stojimo ispred kuće na kojoj stoji naziv Matrakčijina, tek jedan od brojnih stanara i prolaznika zna po kome je dobila ime.

– Nisam ni ja znao zašto se zove tako iako živim ovdje od prije rata. Raspitivao sam se, ali mi niko nije znao reći. Prije mjesec sam saznao ko je bio Matrakči – kaže mještanin Dušan Savić.

Matrakči je uvršten i u izbor najuglednijih Bošnjaka koje je pod nazivom “Bošnjačkih 500” prije nekoliko godina uradio Rijaset Islamske zajednice u BiH. No, sve su to javnosti manje poznate činjenice, za razliku od Turske, gdje je Matrakčijevo ime i danas cijenjeno i poštovano, baš kao i prije više od pet stoljeća. Nasuh Karađoz bin Abdulah el-Bosnavi umro je 28. aprila 1564. godine u Istanbulu.


Jedna od Matrakčijevih minijatura

Otkrio genijalne metode množenja u matematici

Posebno su značajni Matrakčijevi radovi “Umdet-ul Hisab” i “Dragulj o ratnicima”. Prvo djelo dokazuje da je on otkrio genijalne metode množenja u matematici. Jedan od značajnih rezultata predstavljenih u ovoj knjizi je metoda rešetke, koja se koristila u Enderun školi, u kojoj je predavao skoro 50 godina prije nego što je Džon Naper (John Napier) predstavio tu metodu zapadnom svijetu.

Djelo “Dragulj o ratnicima” značajna je rasprava o ratovanju i ratnim tehnikama početkom 16. stoljeća. Matrakči ju je objavio 1526. godine prije nego što se desila velika Bitka kod Mohača, u kojoj je Sulejman Zakonodavac sa svojom vojskom porazio ugarsku vojsku, predvođenu Ludovigom II. Pretpostavlja se da su u toj bici primjenjivani i savjeti iz Matrakčijeve knjige.

Matrakčijeva značajnija djela

1517. “Ljepota spasitelja i savršenstvo računa” – knjiga matematike posvećena sultanu Selimu I

1533. “Principi računstva” – knjiga posvećena Sulejmanu Veličanstvenom

1537. “Konačišta kroz putovanja kroz dva Iraka”

1538. Knjiga o osvajanju Moldavije

1543. – 1551. Knjiga o Sulejmanu

Glavni vezir ratovanja

Matrakči se školovao i u Egiptu, gdje je 1520. pohađao napredne studije iz oblasti vojnih nauka. Dekretom iz 1529. sultana Sulejmana proglašen je u glavnog vezira njegovog doba u sferi umjetnosti ratovanja i metodama korištenja koplja.

Kopirao je taj dekret u svoju knjigu “Umdat al-Hussab”. Ostalo je zabilježeno da je na proslavi povodom sunećenja Mustafe, Mehmeda i Selima, sinova sultana Sulejmana Veličanstvenog na Sultanahmed Atmejsanu 21. juna 1529. demonstrirao svoj talent kao mašinski konstruktor, kada je konstruirao pokretnu tvrđavu napravljenu od papira, prema kojoj su poslije pravljene sultanove utvrde.

(avaz)

Advertisements

loading...

Facebook komentari

Izneseni komentari su privatna mišljenja autora i ne odražavaju stavove redakcije portala Haber.ba. Molimo autore komentara da se suzdrže od vrijeđanja, psovanja i vulgarnog izražavanja. Portal Haber.ba zadržava pravo da obriše komentar bez prethodne najave i objašnjenja - Više o Uslovima korištenja...

Advertisements

loading...

Advertisements

Na vrh